Ljudi su nekada možda govorili desetine hiljada različitih jezika

Mnogo pre nego što je svet postao dominantno okrenut ka malom broju velikih jezika, čovečanstvo je možda prolazilo kroz svojevrsno „zlatno doba jezičke raznovrsnosti“, kada se pre svega nekoliko hiljada godina govorilo čak desetine hiljada različitih jezika.

Novo demografsko istraživanje sugeriše da je današnjih oko 7.500 jezika samo mali preostali deo nekada mnogo bogatije jezičke raznovrsnosti.

Iako je kolonijalizam značajno ubrzao nestanak jezika, istraživanje pokazuje da je ovaj proces započeo mnogo ranije.

Studiju je predvodio Damijan Blazi sa Katalonskog instituta za napredna istraživanja i studije, u saradnji sa naučnicima iz više međunarodnih institucija.

Praznina od 12.000 godina u istoriji jezika

Danas se širom sveta govori ili koristi znakovnim jezikom oko 7.500 jezika, od kojih svaki ima sopstvenu gramatiku, izgovor i istoriju.

Međutim, taj broj se već vekovima smanjuje, jer se nekoliko dominantnih jezika proširilo na račun hiljada manjih.

Danas je gotovo polovina svih svetskih jezika ugrožena, a najmanje četiri jezika nestanu svake godine.

Najveći problem za lingviste jeste to što pisani izvori postoje tek oko 6.000 godina, dok je mnogo duži period ljudske istorije ostao bez ikakvih pisanih tragova.

Kako bi popunili tu prazninu, istraživači su napravili model koji seže 12.000 godina unazad, koristeći etnografske podatke iz 171 zajednice lovaca-sakupljača kao približan prikaz ranih ljudskih društava.

Pošto su ovakve male zajednice uglavnom govorile jednim jezikom, njihova prosečna veličina poslužila je kao osnova za procenu broja jezika koji su postojali u različitim periodima praistorije.

Koliko je jezika bilo kada je počela poljoprivreda?

Rezultati su iznenadili istraživače.

Umesto da je čovečanstvo pre 12.000 godina raspolagalo ogromnim brojem jezika koji se od tada neprekidno smanjuje, analiza pokazuje gotovo suprotnu sliku.

Pre razvoja poljoprivrede svet je verovatno imao između 4.500 i 6.000 jezika, što je čak manje nego danas.

Ovo dovodi u pitanje dugo prihvaćenu pretpostavku da je jezička raznovrsnost stalno opadala još od završetka poslednjeg ledenog doba.

Kako su razvoj poljoprivrede i nove tehnologije omogućili rast ljudske populacije, rastao je i broj jezika, mada sporije od samog broja stanovnika.

Zlatno doba jezičke raznovrsnosti

Prema novom modelu, broj jezika nastavio je da raste tokom većeg dela holocena, dostigavši vrhunac pre 1.000 do 3.000 godina.

U tom periodu na Zemlji je možda postojalo više desetina hiljada jezika, odnosno približno deset puta više nego danas.

Zanimljivo je da se ovaj vrhunac poklapa sa periodom kada su velika regionalna carstva već počela da se šire, zajedno sa svojim jezicima, kulturama i bolestima.

Umesto da odmah unište jezičku raznovrsnost, čini se da je njihov uspon neko vreme bio praćen daljim povećanjem broja jezika.

Pravi pad usledio je nešto kasnije nego što se ranije pretpostavljalo.

Nestanak jezika bio je brži nego što se mislilo

Nakon dostizanja vrhunca usledio je veoma brz pad.

Tokom poslednjih oko 2.000 godina, broj jezika opadao je brže nego što predviđaju čak i najpesimističnije prognoze o budućem nestajanju jezika do 2100. godine.

Drugim rečima, čovečanstvo je možda već prošlo kroz period u kojem je, proporcionalno gledano, nestalo više jezika nego što nestaje danas.

To menja dosadašnje razumevanje ovog problema.

Umesto da se glavni uzrok traži isključivo u evropskom kolonijalizmu poslednjih pet vekova, novo istraživanje ukazuje da je proces započeo mnogo ranije.

Širenje velikih, višenacionalnih carstava, zajedno sa njihovim jezicima, bolestima i kulturnim običajima, postepeno je dovelo do nestanka brojnih malih jezičkih zajednica mnogo pre modernog kolonijalnog doba.

Šta je izgubljeno nestankom jezika?

Istraživači ističu da današnjih oko 7.500 jezika ne predstavlja slučajan uzorak svih jezika koji su nekada postojali.

Opstali su uglavnom jezici velikih i moćnih zajednica koje su se širile, dok su mali narodi mnogo češće potpuno nestajali.

Tokom tog procesa šireće zajednice preuzimale su genetsko poreklo stanovništva koje su asimilovale, dok su manje zajednice često prihvatale njihov jezik i način života.

To je verovatno dovelo do sve veće višejezičnosti, ali i ubrzalo promene i nestajanje brojnih jezika.

Autori naglašavaju da je jezik neraskidivo povezan sa kulturom. U njemu se čuvaju običaji, verska verovanja, porodični odnosi, društvena organizacija i mnogi drugi elementi identiteta jednog naroda.

Zbog toga nestanak jednog jezika ne predstavlja samo gubitak načina komunikacije, već i nestanak jedinstvenog pogleda na svet i kulturnog nasleđa koje se prenosilo generacijama.

Izvor/ Saznaj više: earth.com